Skip to main content

Full text of "De diversa a Romanis nostra ratione utendi nominibus, verbis particulis [microform]"

MASTER 
NEGA TIVE 

NO. 93-81316-10 



MICROFILMED 1993 
COLUMBIA UNIVERSITY LIBRARIES/NEW YORK 



as part of the 
"Foundations of Western Civilization Preservation Project" 



Funded by the 
NATIONAL ENDOWMENT FOR THE HUMANITIES 



Reproductions may not be made without permission from 

Columbia University Library 



COPYRIGHT STATEMENT 



The copyright law of the United States - Title 17, United 
States Code - concerns the making of photocopies or 
other reproductions of copyrighted material. 

Under certain conditions specified in the law, libraries and 
archives are authorized to furnish a photocopy or other 
reproduction. One of these specified conditions is that the 
photocopy or other reproduction is not to be *'used for any 
purpose other than private study, scholarship, or 
research." If a user makes a request for, or later uses, a 
photocopy or reproduction for purposes in excess of "fair 
use,'* that user may be liable for copyright infringement. 

This institution reserves the right to refuse to accept a 
copy order if, in its judgement, fulfillment of the order 
would involve violation of the copyright law. 



A UTHOR: 



GRUBER, JOHANNES 
VON 



TITLE: 



DE DIVERSA A ROMANIS 
NOSTRA RATIONE... 

PLACE: 

STRALSUND 

DATE: 

1854 



COLUMBIA UNIVERSITY LIBRARIES 
PRESERVATION DEPARTMENT 

BIBLIOGRAPHIC MICROFORM TARGET 



Master Negative # 



Original Material as Filmed - Existing Bibliographic Record 



Restrictions on Use: 



^p- 



877.52 

\ Z6 
▼•2 



8 



^'^m^i^^^m^^^nirmmgs^iii^immffm^sr^ ^miM ,iui- ' »f»-. ' i ! y^ i *^- 



Box 62 



•*- -< 




Gruberf Johannes von, 1807-1875. 

De diversa a Homanis nostra ratione uiendi no- 
minibuB, verbis, particulitt. Stralsund,, 1854 # 

10 ?• 23 om. 

Einladungsschrift, Gymnasium zu Stralsund,l854 

Volume of pamphlets 

Another oopy* i 



N 



u 



TECHNICAL MICROFORM DATA 

REDUCTION RATIO: ''^^ 



FILM SIZE:__^ 

IMAGE PLACEMENT: lA S? IB UB 

DATE FILMED: hLlJ^JL^JLl INITIALS t2^j/_ 

FILMEDBY: RESEARCH PUBLICATIONS. INC WOODBRIDGE. CT 



«I 




c 




Association ffor information and Image IManagement 

1 1 00 Wayne Avenue, Suite 1 1 00 
Silver Spring, Maryland 20910 

301/587-8202 




Centimeter 



lii 



imliiiilmiliiiiiiiiiiiiiiiiiiiimiiii 



TTT 



uuiiuuli 



I I I II 



5 6 7 8 

uuuluuluuluuluuluului 



I I I 



I 



9 10 n 

iilmilimlimlmil 



TTT 



1 



12 13 14 

milmilmilmilimlm 



TTT 



T 



15 mm 



[111 



Inches 



.0 



i.i 



1.25 





2.5 


■ 63 

t m 

>i .. 

l-L;.!- 


2.2 
2.0 

1.8 


1.4 


1.6 








MfiNUFnCTURED TO flllM STnNDfiRDS 
BY fiPPLIED IMfiGE. INC. 






^ No "^ 



oo GpiDaslnm zu Stralsund. 1854. oo 



*-; 



#■ 










ziir ofFentlichen 



Prfifung und Redettbnn^ 



i 



der hiesigen Zdgliiia;e 



am 28. und 29. ISeptember d. j. 



voii dem 



Director u. LehrercoHegium. 






INHALT: 

1. De diversa a Romanis nostra ratione ntendi Nominibus, Verbis. Particulis, scr. J. de Gruber. 

2. Jahresbcricht. j| ^. 







Druck dcr Konigl. Rpgierungs ■ Bachdruckerei. 



J^fifL. 



/ 



ad institutionem grammaticam pertinentibns, 



maxime 



de diversa a Romanis nostra ratione utendi 
Hrominilbus , Verlbis, 



JU 



Oblala iuihi hae oecasione seribendi utar ad exponendam rem per se quidem satis luculentam, qnae « 1 
tamen non pro sua gravitate a discipulis aestimata ideoque saepe neglecta videatur, quamvis Latine ' ' 
scribentibus tantaesit utilitatis, ut qui eam neglexerint, satis graves poenashujus levitatis pendere soleant 
Haud exigua enim pars difflcultatum, quibus non solum tirones, sed etiam exercitatiores tenentur' 
cum quando Latine scribunt vel loquuntur, continetur illa utriusque linguae diversitate, quam inscriptione 
sigmficavi. Videmus Soloecismos, Germanismos, alia hujusmodi vitia admitti saepissime hanc ob 
causam, quod Latine scribentes nostrae linguae indolem secuti Substantivis, Adjectivis, Verbis utuntur 
ubi ex Latini sermonis ratione et usu alia vocum genera, vel ut Grammatici appellant, aliae partes 
orationis (JRebetljeile), ponenda erant. 

Tantum quidem abest, ut Grammatici hoc omnino non viderint, ut aliqua hujus generis prae 
cepta etiam in iis libris proposita legantur, qui tironum in usum conscripti sunt; velut lllud de Sub- 
stantivis verbalibus nostrae linguae, ut Latine scribentes Participia Perfecti vel Futuri Passivi pro iUis 
adhibeamus, alia. Sed multo latius illa diversitas patet, multoque accnratius et curiosius explicanda 
et exemplis illustranda est, quam fieri fere solet ab iis, qui praecepta styli Latini conformandl pueris 
tradunt; nec non multo maturius jam tirones admonendi sunt, ut anunum ad hanc rem advertant, quam 
plenque existimant. Proderit hoc uno exemplo de ratione sentenUas conjungendi proposito demonstrasse 

In conjungendis sententiis nemo nescit Romanos saepissime Pronominibus et Adverbiis relativis § 2 
ita uti, ut relativa vox simul Conjunctionis vim obtineat •)• Is vero usus Relativorum non ita, ut fleri 

'^ .?1'™^ rr'" '■'■"'"''"•™ '"•'■"' ■■*' "^""' coa,monstren.= Caes. b. G. 3, 13. extr. ^.c,*W 
lalTonlZreJTr' TT " " ""'"' """'""" ^'""''"" """'^' " "-P»"""n /'rren, /ac.nu. e, in 
ZrL7ZlTeLT''' , T". t""'"" """' "^" " """" "'"'"'■'■■ »"-'"« «""» -»■•'"« "'""■• 

lceLriZoTlT TT. ^Z' "**■ """""' <"'* *"f' "•"• "'"'"»)• ™''- «"'•*"' «*«••'"•» «"■'—' 
(b.e Ul.t>«bc l,.etwn t,at atet ...). Mox ibid. *,«« eorum ofinionem varii errL> con,ecuU .un, mt 



5. 3. 



S. 4. 



debet semper et satis accurate tironibus ob oculos ponitur, ut assuefiant, ubicunque relatuam vocem 
wum interpretantes in Gennanicis etiam addere Conjunctiouem; immo. haud raro au.Iiver.s frones m 
eiusmodi lotis explicandis diserte dicere, Relativum Latinum Germanico Demonstrativo exprmiendum 
esse ponuntque simpliciter bott, ba«, if,n, ubi in Latinis ubi, qmd, quem invenumt. 

Peccant vero gravius, qui huic negligentiae assuefaciunt tirones, quan. lev.ter rem mtuent, 

visumfuent. ^^^^^^ ^^^ _^^^ ^^^^_^^^ ^^^^.^ ^^^^ ^^^^^. ^^^^^^ ^^^^^^^^^ ^^ ,^^,^^^^ ^„,„ 

appellamus, rationem sententiarum ; nau. quae pueri in interpretando uon coguntur exprimere et .gn.- 
; re suis verbis, ea adesse et locum habere non fere animadvertunt. Cave credas puerum hae ,Uro 
jLon admonitum sentire et intelligere; tantum sentit, quantum animum advertere docetur; tantum 
intelli-it, quantum verbis exprimere assuefactus est: at quae negligere consueverit, ea vel adn.on.tus 
postea" .ion facile inveniet. .Xtque haec consuetudo negligendi singulanim sententiarum nexum cog.ta- 
torumque n.utuam inter se rationem eo perniciosior est, quo magis inclinat animus puer.hs, ut prae 
difficLibus, quae singulis vocibus continent..r, ad ipsas res parum atten.lat; id quod praeceptor et.am 
Td cipulis aetate progressis experietur, cum quando necopinato ab iis petierit, ..t German.ce enarrent 
ar^umentum capitu.u proxime lectorun. alicujus .scriptoris. Cogeudi igitur pueri, «t quum pnnmm 
continuas fabulas, oraiiones, historias legere incipiunt, ad illam rationen. eonj.,ngend. totas sentent.a. 
sententiarumque partes atteudant, ne quam conjunctionem conjungen.iive ..tionem P-ter"u«a^nt v^ 
parum .-ravem exis.in.ent; nam hoc nihil aliud est, quan. assuefacere eos, ..t .ps. .hstmcte et s.bt, hter 
LgL: observentque vim et rationem eoru.n, quae vel scripta leg..nt, vel ipsi scribere tentant, atque 

Ouo semel est imbuta recens senabit odorem Testa diu. 

AUen.m,^ quod tironibus ex neglecta parumque observata conjungendi ratione evenit detrimen- 
lum tum apparet, quum ipsi Latine scribere incipiunt; parum enim edocti illum Latinorum usum e 
consuetudinem in coJjungendis .senteutiis , plaue patriae .i..g..ae rationem .secuti particulis ..tentur, ub. 
hoc a proprio Latini sennonis usu prorsus alienuni est. 

Adde huc quod Romani etiam conjuuCionem omuino omittunt, ..bi voce aliqua .« sentent.ae 
principio posita satis sienificasse videntur vel adversativam vel explicativam, vel contin..ativam sent^en- 
««1«™^); adde q..od persaepe Participiis Ro.nani, ubi nos Conjnnctionibus, utuntur: h.s tr.b..s 

'""«nfi*t'"*^a67;:.. ,.„ gcUje). .h. 1, 17, 39. 9«-. »;» .-■^ 1^-Tx'lZ V^^^<^ 
«.knm, Ltffii hiir ) Ib. 40. fiuae guum constent (Da bie^ nuit TW^t). Ib. V. /, ^^- Y« P J 

tutjrung tooUcn toir ). id. 4». ^ y esuricns Ptolemaeus cderat, cui quum . . datus esset (bcnn 

contentus (unb bcc^ ttar cr . . .)• Ib- 34. 9^. INec «^""«"^ 5' „^™ .^ videmus'^ Ubi guum tyrannns coena- 
^u ifcm V ct 98- Victum Lacedacmoniorum m philitiis nonne videmus. tjoi gu j 
aU \\)m ..)-, ci »0. Ticium r xr Qn «:; 98 8;^ 12 a4; itemque IV. 3, 5, ubi Cic. tcr hac 

Tissct Dionysius (Dcnn al^ mM • •); cf. V. 30, 80. ^' '^* ^^'/*' " * 

relativa seutentiarum conjundione utitur; addc Caes. b. t. lY. 14. ^^omnlomm 

^) Etiam hujus usus frcciuentiam cum in singulis partibus tum in totis sententns co«J^^^^^^^^^^^ ^ ^P -^ 
^ delectu ei iisdcm, quibus supra, Ciceronis libris facto ostendam: ^-0- ,5,^^^ 

,e/endct, nec M. Antonius. nec . . . poteris a3hibere Demo.thenenytlM Vtn^r ^^M^en post mortem 

nohilitari volunt (au(^ bic ^un^tcr tt)cKcn ...).- 1, 34, 82. totumgue noc leve g j 

aa punctum temporis: illud an.it vel potius e.cruciat , discessus ab ^»;^'^ '^^^^^^ 

ritni^a, abcr qualt un.) Apud Caesarem, qua est ille simplicitate narrand., ranora quidem haec exemp 

nec tamen omnino desunt. 



diversis a iioslro sermone rationibus conjungendi sententias accuratius perpensis jam intelliges, quantum 
non solum diligentiae sed etiam usus et exercitationis a primo inslitutionis grammaticae initio' opus sit 
ut discipuli, ubi Germanica in Latinum coiivertunt, vel a se cogitata Latinis literis mandare volunt' 
vitioso et parum Latino genere scribendi ne utantur. Xemo autem negaverit hanc exercitationem et 
usum parari a discipulis non posse, nisi diuturna ct diligenti et a primo tirocinio contiuua consuetudine 
ad hanc utriusque linguae diversitatem animuin attendendi. 

Quod si quis fortasse dixerit, non fuisse tantam tamque religiosam curara ejusmodi res docendi $. 5 
illis seculis, quibus viri docti Latinitate pura, propria, emendata fiorebant : reputet iste, quanta illo tem 
pore fuerit virorum doctorum a prima pueritia occupatio et studiura in Latiuis etscribendis etlegendis- 
quam parcus et rarus usus hoc tempore, ita ut celebre iUud „Graeca sunt, non leguntur- jam etiam 
ad Latina transferri possit ') ; quam frequeutem exercitationem scribendi et loquendl, multis scriptorum 
locis memoriae mandatis firmatam illi habuerint; quautum contra hac aetate teraporis impeudatur in 
res alias illis viris parura eognitas, nunquara fere tractatas, velut eas, quae ad uaturalium rerum co-ni- 
t,onem, ad historiara, ad societatis huraanae leges et ratioues pertinent : ueque facile quisquam ^^^^^^^1 
quae illi multiplici et perpetuo fere usu linguae Latinae didicerint et quasi occupaverint, ea" uobis' 
ratione, doctrina, praeceptis acquirenda et quasi in potestatem redigeuda esse. 

Verura quidem est, iter per praecepta longum et difficile esse, per exempla breve et efficax- § 6 
neque affirraare in anirao est, eandem facilitatem et elegantiara Latine scribendi hac ratione parari qua 
illi principes Latinitatis usi sint: at vero cum ipso vitae usu et consuetudine pugnare non licet prae- 
ceptoribus. Quare cum nunc quidem Latina lingua oranium doctorum hominura cujusque nationis sermo 
coramunis esse desierit; jam non licet a pueris et tironibus flagitare, ut appetant, quae viri et ipsi docti 
hom,nes neque praestant, neque se appetere aut simulant aut profitentur. Quotus enun quisque editor 
hbn ahcujus classici, quera vocant, hodie Latinas adnotationes adjicit? immo videmus edltiones recen- 
t.ssimas scriptorum Latinorum in scholarum usura paratas communi virorum doctorum consensu prae- 
ceptorumque et discipulorum cum plausu Germanicis literis illustrari. An, si qui scribunt Latine 
possuntne eorum scripta lectioni discipulorum commendari, ut inde subtili elegantique Latinitatis sensJ 
.mbuantur? Quanta denique paucitas eorura, qui non dico eleganter, sed mediocriter vel sine haesita- 
t.one Latme loquantur. Quare in tanta rerum commutatione hoc saltem obtineamus et elaboremus ut 
quae pueri discant, eadem perspiciant; quae memoriae impresserint, intellecta habeant; quae praecepta 
accepennt, eorum rationem causaraque norint. Quo impetrato illud certe ex graramatica Latlna emolu- 
ment, assequentur, ut ex ea simul rationem, vlm, naturam universae linguae humanae cognoscant, quo- 
luam omnmm linguarum, quamvis diversae sint, fons est idem, ingenium dico humanum, mensque com- 
mums et communes cogitandi leges, ex quibus omnis usus loquendi, omnis similitudo diversisshnarum 
linguarum nascitur. 

Jam quo longius et difficilius est iter per praecepta, eo maturius assuescenda est puerilis aetas, §. 7. 
nt praeeepta non raodo inculcent memoriae, sed statim mente percipiant ususque assiduitate quasipossi- 

'^ HoraTirnllT' ^''r" "'""""' "•" "'"''"^"' ""' J»"''»"*"«"« a«t n.edicus, qui pn- l.oras subsceivas 

"c^ .i ^ vH ' . r'T """'"""" "' ^"" '"^"•""^ l'™ "'<'«•'«■»«■"!» taugl, vcl eti.„. ,r„e.c, dili- 
SCi.tius, »cl sc..,ei.,ias, locos, vcrsus lcCissimos mcmoria tc.ca,? 

1* 



— 4 



— 5 



dant. At vero multuni temporis meo quidera judicio hodie perditur iterata repetitione talium regularura, 
quarura cognitione pueri in grammaticae ipsius ratione percipienda et perspicienda parum adjuvantur, 
maxime multitudine regularum, quae ad casus formandos et genera Substantivorum cognoscenda per- 
tinent; in quibus ediscendis pueri tanta copia nominum rarissimorum obruuntur, ut prae illa copia etiam 
usitatissima nomina ipsa parum firmiter teneant. Eandem temporis jacturam facere solent in Verbis ano- 
malis rarissimis ediscendis. Onme hoc tempus multo utilius ac commodius sine dubio collocabis in 
lectione ejusmodi, quae cum accuratissima interpretatione Germanica conjuncta sit, ita ut prius quidem 
singulorum verborum significationes quam religiosissime teneant et exprimant, deinde vero elegantem et 
liuguae patriae accomodatam rationem Latina interpretandi doceantur, qua posteriore cura adhibita 
assuefient observando, quid intersit inter utriusque sermonis naturam et indolem, atque vitabitur simul 
illud \itiura, ut pueri purum et proprium usum linguae patriae dedoceantur pravis et barbaris elocutio- 

nibus in interpretando adhibitis. 

§. 8. Quare ut exeraplis rem illustrem, nunquam tironibus concedendum erit, ut in Temporibus Verbi 

Latini interpretandis aut solum patriae linguae usum sequantur, aut acquiescant in interpretatione ad 

formam Verbi Latini accommodata; nam alterutro neglecto aut assuescent parum attendere ad vim et 

naturam temporum Latinorum, aut languido, duro, deformi sermonis patrii genere uti. Itaque tales sen- 

tentiae, qualis illa: Ut sementem feceris, ita metes, tironibus semper bis sunt interpretandae , prius: 

wie bu' bie Saat gcmarfjt ^abeu tt>irft, fo mirft bu ernbteir, deinde: tt)ie bu facft, fo tt)irft bu ernbten. 

Atque haec duplex interpretandi ratio tamdiii ser\anda erit, donec non solum huic duplici labori assue- 

facti sint discipuli, sed etiam intelligant, cur hoc ita fiat. *) Eadem ratione utendum, ut illi ab initio 

statim Verborum structuris grammaticis pro utriusque linguae ingenio uti consuescant, velut, ut Verbum 

juhendi nunquam non adhibita particula bap vertatur. Ergo: jussit aquam apportari, er Befa^l, h^^ 

2Baifer ge6rad)t ttjcrbe; deinde demura, er bcfat)( 2Baffer ju Bringen. Ubi vero passiva vox ponatur, 

tum ad sirailitudinera oraniura Verborum dicendi accommodandam esse structuram sententiae subjectae. 

Atque haec ipsa de Verbis dicendi regula illustretur exemplo ex nostra lingua petito ; raonendi enira 

sunt pueri in his Verbis eandera rautationem fieri quam in nostro Verbo fd)elnen, cura sententiam: @§ 

fc^eint, ta^ bu bid) furd)teft, rautaraus in illam: Du fd)einft bid) ixx furd)ten. Prorsus eodem modo 

Latine non dicendum esse: ©g wirb gefagt, X>.^^ bu eg get^an ^aft, sed: 2)u ttjirft gefagt e^ Getl)an ju l)aben. 

Hoc enim alterum est, quod nunquam non spectemus et elaboremus in gramraatica institutione, 

ut similibus, quae analoga vocant Grammatici, ex nostra lingua petitis originem et usum illustreraus 

eorura, quae Latinorura propria esse videntur. Cujus rei praeter illud, quod raodo posuiraus exeraplum, 

etiam alterum addamus de passiva voce verborum invidendi, parcendi, cet. Assuescendi sunt tirones 

muUiplici exercitatione, ut in his verbis construendis seraper Gerraanica sententia: e§ mib (tDurbc) mir 

ee^olfcn quasi pro norma utantur; quo facto facillimus et luculentissimus erit horum verborum usus: 

miki invidelur, invisum est; templis parcitur, parsum est, cei. 

% 9. Hactenus de tironura institutione grammatica; eadem vero ratio postea constanter tenenda in 

difficilioribus, ubi facihora jam ita in promptu sunt, ut ea plerumque omittere liceat. Atqui in diffici- 

') Neque noii in Pcrfecto hislorico iuterpretando pueri mature jam monendi sunt, ut Imperfecto utantur ad 
proprium nostrae linguae usum. 



liorum locorum numero hoc potissimum referendum, a quo omnis haec disputatio profecta est quod 
persaepe Latini non iisdem, quibus nos, generibus vocum sive partibus orationis utuntur. Kotissimua 
hoc in Substantivis verbalibus abstractis, quorum locum apud Latinos tantmn non semper Participta 
obtinenf. Similis ratio est, quae vitiis locum dare solet haud raro etiam in discipulis iam majoribus 
natu, ubi nos dicimus: bei forgfciltiget Settadjtung bet ®inge, bie munberbatc ®tl,altunfl feineg 8eben8- 
Latini in rebus diligen?.r contemplandis, vita nyxre servata. In quibus nunquam peccandi causa erit iis' 
qui assueverint ea, priusquam transferant, ad singulorum verborum naturan. accommodare, id quod 
duplici illa, quam supra demonstravi, interpretandi ratione facieudum est. Atqui haec ipsa diversitas 
utriusque linguae diligenter cognita et assidue tractata fons erit uberrimus reperiendi proprias et 
genuinas elocutiones, si quando Latina vocabula non adsunt, quae accurate respondeant Germanicis Nec 
non in grammalicis libris hoc vulgo jam docetur, quum exponitur: Pronomen idem signlflcare aud, vel 
bcd,, ipse Uo% quidam eine Sltt, similia. Patet vero hic usus multo latius eaque via et ratio iuveniendl 
copiam vocabulorum propriorum multo accuratius et saepius ineuuda, discipulisque demonstrauda et 
illustranda est, quam fieri fere solet^; res enim tantae utilitatis est et tara saepe in usum convertl 
potest, ut etiam in grammaticis libris huic praeceptorun. generi et ampUor locus el praecipua quaedam 
sedes sit tribuenda, quoniam major pars grammaticae cognitiouis comparatione utriusque linguae com- 
mode instituta, major pars hujus comparationis continetur hac ipsa arle exprimeudi singula verba alterius 
imguae aptis et propriis verbis alterius. Praecipuus vero fons et potissimum adjumentum et sii.gularis 
exemtat.o illius artis posita sunt in accuralissima interpretatione sive translatione eorum, quae legimus, 
mhdque aeque «bslat Latine scribentibus, atque ejusmodi interpretatio Germanica, qua obvia quaeque 
verba sine ullo delectu arripiuntur. Xam in Latina lingua docenda nihil Mdetur magls contendendum 
et elaborandum, Id quod supra demonstravlmus, quam ut fundamentum ponamus omnis gra.nmaticae 
cognltionis apud pueros; tenendumque illud, grammaticam ratlonem et doctrinam huic tenerae aetati 
.Ilustrari non posse praeceptorum et regularura muIUtudlne, sed diligentissima Latinae Ilnguae cum 
patna comparatione, ex qua diluclde appareat, quae slnt similia, quae dissimilia in singulorum verborum 
declmationumque «) usu. Quum igitur in rudimentis tractandis hoc maxime spectandum est, ut Casuum, 
Temporum, Modorum vim et rationera pueri percipia..t ex perpetuo usu et exercitatione ; tum in adolescen- 
t.bus, qm jam aliqua harum rerum cognilione slnt imbutl, illud maxime propositum habeamus, ut etiam 
hanc utriusque linguae diversitatem, quae altius latet, perspiciant, de qua hoc loco scrlbere instituunus, 

'■* ffit^rTr, t^^Z Praestantissiiuum exemplorumque leclissimorum plenum librum NaegeUbaehi («<,fe,„iWe 
fe ufu tsf '^ut ■ """..• ''""'"^r ''-^' " """*" '" Pra-P^oruL magis usum, ,„.m diseipulorum eln- 
2 ihr ' ' .w"'"""" '^"""' ^' '" ''<'«"^^'™"^ 'P^evel alius quispiam delee.u fae.oidoneum 

Sl mi Ll """"""^ ";"•""."' '•"'"' ' f»*"*!"-"» domes.icae diseipulornm carae commende.ur. Per- 
Uhl Itir ^TTr !•?" " *'"*"' """ '" *'«"''»«'"s qnoruudam scriptorum elassicorum e. in 
^d2'„oTaJi^ r""* ^*^'' ."':"?""• •"""i""»»'. velnt i„ M. Seyfcrli, quem honoris e.usa hie nomiuo, 
t^L C.ceron.a„. et Palaestra. At rero in his ea praeeepta dispers. .e nullo ordine disposit.! 

'^ ^,!.!"!!''!""^ ''?-^ ]"'"' *"""'"' *'' "'" "''•*'■'"" ^'•"''""«tieornm omnem vocbulorum Latinoram ad rc- 
!r.7l '"^'' "'»"" '"«^«afonem, quac uunc tribns nominibus eomprchcndi solct, deelina.ionc. conju- 

g.t.one, eomparal,o.,e= cnjns triplicis mnlat.onis prius formae sunt discc.dac, dcinde singnlarum formarum 
s.p„iflc.t.o et T.S, non .sta Tctere et trit. r.tione gramm.tie., nt pueri discant GenitiTnm conjungi cum 
AdjectiT.s trje.(„e(,menb, »oll «, f. »., sed cx ill., ,uam accur.«us exposui in mea eramm.tica, ratione, 



:jlJhH 



cuius nunc exempla quaedam proponemus, ut ulUitas hujus cognitionis deraonstretur. Oua m re non id 
«eimus ul magna exemplorum copia allata hanc doctrinam quasl consummeraus et absolvamus, sed iis 
praetetinissis vel brerius commemoratis, quae in libris grammaticis praecipi tironibus solent, ranora 
tanturamodo. quae puerilem aciem fere fugiunt, hic proponemus, ut juventutem incitemus ad rem accu- 
ratius expendendara et perscrutandam. 

I. De ISnbstantivis. 

Maxime exercere et vexare solet Latine scribentes interpretatio nostrorum Substanlivorura, prae- 
sertira cum transla.a vel metaphorica quaedara vis in iis insit. Romani enim quem ab omui philoso- 
phica ratione alienura habuerunt aniraura, euudem in Substantivis noris formandis prae se ferebant, 
neque ante, quam philosophorum ratio in eoraraunera vulgareraque semiouis usura peuetravit, hu.c penu- 
riae raederi studebant : sed quum hoc studium in eandem aetatem incideret, qua Roraani a peregnn.s 
vocibus recipiendis jam parum cavebant. res per se satis salubris et utilis speciera induit peregri.utat.s 
et depravationis. Videndura igitur, quo.uodo scriptores elegantissirai Ciceronis et August. terapore 

frequentera Subslantivorura usum evitarinl. 

Notissimu.u hac in re est. Latinos scriptores pro SubstanliMs verbalibus usos esse Part.c.p..s, 
maxirae Perfecti et Futuri Passivi; veh.t in his: Scipioni propter Africam pevAomitam (U.ttct.pet,«.tg 
Slft.) cogno.nen .Africanus inditum: Scipio ad Africam perdora««rf«». cum exercitu raissus; absens da.u- 
natus est (in f. Slfcroefenljeit) ; fisus, fretus viribus suis (im SBcrttQUcn auf f. Jtt.), sira. multa. 

Sed praeter hanc rationera alia quoque accuratius utru.nque serraonera comparanti occun-ent, 
nuae Latini haud raro in usum vocant, ..bi ex nostra loquetidi consuetudine Substantivis uttraur. 

1) Saepissime illi Adjeetieis utuntur, t.bi Substantiva vel prorsus desunt vel arct.onbus 
flnibus usus eorum circumscribitur. Frequentissiraa haec: Hannibale vivo (bei Sebje.ten .&.); ^nvto 
patre (gegen oen 3Biae„ b. S$.) : tara propinquis hostib..s (bei fo gto^et 9J«l)e b. %.). Latu.s ta.nen patet 

hiC USUS: nr o ,1 Ihn* ift 

Nec vero illud non eruditorum teraporum arguraentum est, quod . Cic. Tusc. IV, l, 4. tooo) in 

oucb bieg cin «croei» fiit bie «ilbung bet 3cit). , ,c ts 

Mtera sententia est, quae delinit amicitiara paribu^ officiis et voluntatibus Cic. Lael. 16, 58 
(bie gtcunbfd^aft i„ bie ®leid,i,eit bct ©icnfte unb «eigungc.t fefecn). Cf. Tac. Genn. 25. Apud ceteros 
impares libertini iiberiatis argumentura sunt (bic Unglei*l,eit bet gteigelaffencn ift eiu »e»c.6 bet gt.) 

Nec non huc referendum est propter adjectivara vim Pronominis: Praeclara est aequabil.tas in 
omni vita, et idem semper vultus eademque frons Cic. Off. 1, 26, 2 coll. Tusc. 3, 15, 31. hic est 
enira ille vultus semper idem (bie UnDctanbetlid^teit bct aRiene unb beS 3lu§briicfcg). 

Huc etiara referenda talia: Propria ejus natura bie @igentl,iimlid)!cit feincg aBefcn«, proehum 
Cannente, bie ed,l. bei 6anna; crimen Parium, bie 9lnf.^ulbigung wegen 5Pato§; iter campettre, bet 
ajlatfc^ butd) cie ebene; iter imidiosum, ein Scg oott ®efai)ten eincS ^intetftoUS. 



4 

I 



ut pueri doceantur, quae in singuUs Genitivi constructionibus Ws et significatio (nirairum : Subjecti, Ol»- 
jecti, Defiuitionis, cet.) insit. 



_ 7 __... 

2) Haud raro etiara Latini JPrOHOtnine adhibito demonstrant tantummodo rem vel notio 
nam, quam nos substantiva voce enuntiamus, praesertim cum illa res vel notio in iis latet quae 
xime dicta sunt. ^ ' 

Revolveris eodem, Cic. Tusc. 1, 6, 12. ^u fommft auf benfelBen ??unft aururf. 
auae quum constent, ib. 17, 40. Senn biefe 33el)auptungen feftfte^en. 
Haec reputent isti, qui negent, ib. 22, 51. 5)iefe ©ebenfen mogen bie ermaqen rrelche 
befjoupten . . . • — . ' 

Hoc igitur tibi propone, Ib. II, 26, 64. Bc^olfc alfo bcn ©ebonten immct oot Slugen 

Huc referenda etiam illa: Vetus iUud = jcnct olte ©ptucl,; illud Catonis = bet Slugfptud, be6 

Soto. Confer praeterea, quae mox sequuntur exempla, in quibus similia haud pauca invenies 

3) Multo vero usitatissimum est, nt Substantivorum penuriam Latini circumscriptis verborum 
explicationibus compensent. 

Firmiuimum hoc afferri videtur, cur deos esse credamus, bet ftatftc »cre>ci6 bet fut ba6 
3)afein bcr ©ottct oufgcfteOt mitb, fd,eint ber su fein. Cic. Tusc. I, 13, 30. Neque aliud est guid- 
quam, cur mcredibilis iis animorum aeternitas videalur, nisi quod . . . f,c ^oben !eincn anbcrn ®tunb 
(«cme.g) fut bie Unglaublid)!cit (obct fur bie 8tnna()mc, bo^) u. f. ». 38, 22,50 Cf. ib 10 1 2 
Mihi mulla sane occurrunt, cur ea . . . videantur, (SS fottcn mit Bicle ®runbe cin, mcpl,alb it.'f,'m 
Ib. I, 25, 62. Quod suramae sapientiae Pythagorae visura est, mnS bcm sp. olg cin «emeig bct h6d)|-ten 
ffieig^eit crfc^icn. ' 

Ponere jubebam, de quo quis audire vellet id, ^icP Semonben ein a^ema auffiellen. Ib L 4, 7 
Cf. pr. Arch. 6, 12, suppetere nobis, quod quotidie dicamus ©toff ju taglicf,en «ottragen bicten 
Tusc. 2, 5, 13. Dic, si vis, de quo disputari velis. Ib. IV, 4, 8: Dicat, si quis vult, qua de re dis- 
putanvelit. Ib. V, 4, 11: Quinto autem die sic est propositum, de quo disputaremus (bic« 5be.na ber 
3M6putotion oufgeftcHt). — 

Ita flt, ut animus de se ipse tum judicet, cum id ipsum, guo judicatur (baS UttheiWoctmoaen 
fclbft) aegrotet; Cie. Tusc. 3, 1, 1. 

Quae porro tam immensa magnitudo (tabulae cujusdam), quae «7/a tam mulfa effinffere possit^ 
iim iene Snenge Don Silbcrn oufjunetjmeii. Ib. 1, 25, 61. 

Dixit aliquid, guod ipsum guale essei, erat multo ante explanatum a Platone (beffen «cfd,affcn- 
l)eit). Ib. 1, 10. 20. 3, 2, 4. 

Huc referenda sunt etiam illa: i„ biefcm gall quod si ita est (esset), quae si ita sunt; mal)rc„b 
bicfet SBorgangc dum haec geruntur; ben 3metf oerfolgen id agere, sequi, spectare, (Tusc. 4, 2, 3.). 

II. »e Adlfectivis. 

Latini non solum multis Substantivis carent, quae apud nos in usu sunt, sed haud raro etiam 
Adjectivis, praesertim iis, quae nos compositione varia iingimus, velut toIentDoa, !taftDoa, regellog, regelma|ig, 
similia; immo ne ea quidem semper in usu ftienmt, quae a Substantivis usitatissirais facile poterant 
denvari, velut geiftig, !6rperlld,, »)erf6nlic^, miffc„fd,aftlid, , similia; alia praeterea, quae nos ex Adverbiis 
fing.raus, velut bomolig, jcfeig. Quare saepe etiam Adjectivorum loco alia vocum genera ponenda sunt. 



9 



1) Haud raro utuntur Latini Substantivts, ubi Adjcctiva desunt, iisque duplici potissiraum 
ratione, vel ut Adjectivorum loco ponant Genitivum aut Ablativum qualitatis, quem appellant Grammatici 

nostri vel ita ut figura Hendiadyoin existat. 

' a) Notissima illa: ^irtutes animi geiftige ^Borguge, bona corporis leiblic^e ©utet, induciae biennii 
datae ein jmeija^^riger 3Baffen|tiaftanb. Eadem ratione haec dicuntur: literarum studia miffen^ 
fc^aftli^e Bef^aftigungen, mentis contemplatio geiftige SBetrac^tung , mentis acies ba^ geiftige 
5luge; hominis mens (ber menf^lid)e ©eift) discendo alitur. 

Confer etiam illa: 

Transtra . . . confixa clavis ferreis digiti pollicis crassitudine (baumftar!e «RageO Caes. b. 
G. 3, 13 coll. Vn., 73 teretes stipites, feminis crassitudine , ab summo praeacuti et prae- 
usti ; ubi nos quoque Adjectivo carentes dicimus : toon ber ^icfe eineS @^en!eI8. 

' Si qui magnis ingeniis exstiterunt (talentooae 2«anner) Cic. Tusc. 1, 2, 3. coll. 36. 5, 
21 61. Tum ad raensam ea:imia forma pueros delectos jussit consistere. 

Quod exemplorum genus propterea posui, ut intelligatur Latinum sermonera ab hoc 
casuura usu omnino non abhorrere, id quod ex proxirae allatis etiara magis elucet. 

Hoc tamen non praetermittendura hunc Genitivura vel Ablativura non solura Substantivis 
attribui, sed etiam Verbis ita appoui, ut Praedicati locura obtineat; ita, ut exeraplis utar: 

Ouod egresia virtute erant cogniti (meil fie ftd) al§ fef)r tapfere Seute erprobt ^iatten) 
Caes. b. G. 1 , 28. Quae res et ^ires alit et immani corporum magnitudine homines eflfi- 
cit (macJ)t bie 'sKenfrf^en ungel^euer gro^) Ib. 4, 1. Cf. mox sub b) tanta levitate et jactatione 
(fo pra^lerifci> unb eitet). 
b) Figurae rhetoricae, quae Hendiadyoin appellatur, usum in hac Adjectivorum penuria jam 
saepe editores doctissimi exemplorum multitudine illustrarunt; quare hic pauca elegisse 

sufficiet in re saepius tractata: 

Varietas et natura sonorura bie naturlict)e sWannigfaltig!eit ber ^one Cic. Tusc. 1, 25, 62. 
Videre licet alios tanta levitate et jactatione (in fo pral)lerifcl)er (Sitel!eit). Ib. 2, 4, 12. 
Haec ita sentimus natura duce, nulla ratione, nullaque doctrina, o^ne tl)eoretifd^e 
SBelet>rung, Ib. 1, 13, 30. cf. HI., 1, 2, haud erat sane, quod quisquara rationera ac doctri- 
nam requireret. — Ita porro: omnium artium ratio et disciplina (bie n)ijfenfrf)aftlicf)e 35e^anb= 
lung) Ib. 1, 1, 7; ratione et ordine in tt)iffenfd)aftticl)er Orbnung; via et ratione disputare 
in mett)obifc^er SBeife. 

2) Aliquando etiam Pronomina locum Adjectivorum nostrorum obtinent: 

Suo loco, tempore, an geeignetem £)rte, ju g. 3eit, haec aetas, hi homines bie iefcige 3eit. 

His conditionibus unter fotgenben ^ebingungcn. 

Itla Medea bie be!annte 9J?ebea. 

Ipso nomine terrere burd^ hen blo^en 5ilamen. 

3) Adverbia vel adverbiales elocutiones ita collocantur ut Adjectivorum vim et locum obtineant; 

prius illud apud Livium frequentissimum, rarius apud Ciceronem et Caesarem: 

Omnes circa populi afle umliegenben S36l!er Liv. 24, 3. 



I 

^ 



Forluna tum urbis affirmante crimeii haB ba malige ©efd)ic! ber ©tabt Liv. 2 12. 

Populationum invicem ultor ein Mdjex ber gegenfeitigen ^erF)eerungen. ib. 

Maximo privatim periculo, nullo publice emoluraento mit gro^ter perfonlid^er ®efa^r. Id. 6 39. 

Legatum et pub/ice testem eincn offentlid^en, amtlicf)en 3eugen (Mc. iu Verr. 11. Act. II., 2, 64 §. 156. 
IUud alterum apud Ciceronem saepius invenitur, maxime in philosophicis libris: 

Asperum est, contra naturam (mibernaturlid)) , difficile perpessu, triste, durum; Cic. Tusc. 2 
12, 29; etmox 13, 30: Dolorem quum dicis asperum, contra naturam, vix quod ferri, tolerarique possit. 
Adde similia ib. 2, 7, 17; et ib. §. 18 extr.: tristis quidem res est, aspera, araara, inimica naturae, 

4) Nec non ampUore circumlocutione aliquando utendum est, ubi nos Adjectiva habemus, 
velut paullo supra: vix quod ferri tolerarique possit tamn leiblid) unb ertrciglic^. 

Fieri nou potest eg ift unmoglid^. 

Quod cerni possit (oculis) fid)t6ar Cic. Un. 6. 

A nonnullis etiam, quae non possunf, tentantur, bat3 Unmdglid;c Derfud)en. 

Porro: quae diximus, quae appellantur, bie genannten, fogenannten. 

Si tibi constare vis irenn Dii confequent fein miUft Cic. Tusc. 1, 5, 9. 

III. De Adverlbiis 

hoc loco statim agemus propter eorum cum Adjectivis cognationem. 

1) Substantivis Latini utuntur, ubi nos Adverbia demonstrativa vel relativa ponimus. velut: 
]^ier6ei, ^icrju, morin, m\m al. sim. ; Latini contra : hac in re, hanc ad rem, qua in re, quam ob rem, quae 
longe frequentissima sunt apud oranes scriptores. Etiam alia Substantiva hac ratione ponuntur, uti hoc hco 
\)kx, aliis locis anbermdrtg, quibus locis mo, omnibus locis, quibus an aUtn Drten, tt)o ; qua ratloue mie. 

2) Multo frequentius autem illud, quod in omnibus fere libris grammaticis tironibus praecipitur, 
ut Adjectiva ponant, ubi nos Adverbiis utimur. Ac primum quidem 

a) hoc semper fit, ubi Praedicala, quae Gramraatici appellant, Subjectis vel Objectis adjiciuntur. 
In his nos quidem: bcr ^aum ift griin, bie ^dume fmb grun, bie 8eibenfd)aft mac^t ung blinb; 
Latini contra: arbor est \\ndis, arbores sunt \mdes, cupiditas nos coeco* reddit. 

b) Usitatissimum etiam illud, ut in iis, quae nos fieri cum animi aflTectione aliqua, vel cum 
comparatione aliorum dicimus, Latini animi affectum vel comparationem nou ad agendi 
rationem, sed ad homines ipsos referant. Ita nos: @r tran! (fie tran!en) freubig ben ©ift- 
6ed)er, laetus hausit (laeti hauserunt) venenum ; er !am (fie !amen) suerft, primus venit (priml 
venerunt). Aliquando simile quid etiam apud nos fit in vulgari sermone, uti: einen guten 
Soffel t?oU pro illo, quod rectius est: einen $6ffel gut (b. l). fe^r) DoU. 

Ceterum non solum varietati, sed etiam perspicuitati orationis ille Latinorum Adjectivorum usus 
prodest; velut nos cuni ambiguitate quadam dicimus: er traf mid) unoermutl^et; Latini accuratius: 
imprudens aut imprudentem me offendit. 

3) Neque hoc non multiplicis usus in Latine scribendo ideoque diligenter observandum, quod 
saepissime Pronomina et Adjectiva pronominalia locum Adverbiorum nostratium obtinent; velut haec: 
Ante hos sex menses, 6 3Konate tjorbem, ober oor 6 2)?onaten t>on jefet an, 

2 



— 10 — 

Vincula vero et ea sempiterna, unb jmar Cic. Cat. 4, 4. 

Adolescentes aliquot, nec ii tenui loco orti, unb jmar Doit nid^t geringer §er!unft. Liv.II, 3. 

Asiam refertam et eandem delicatam baS reid^e unb au^ (ober ^ugleic^) u^pige 5lften. 

Cic. pr. Mur. 9, 20. 

Quem sperandi sibi, eundem bene dicendi finem proposuerunt ; bie ©renje if)reg €trebeng 
fteaten fie augleid) auc^ al^ baS ber 9tebefunft felbft auf. Cic. Tusc. 2, 1, 3. 

Non igitur facile concedo, ut, quum ea, quae supra enumeravi, in malis numerent, iidem 
dicant, semper beatum esse sapientem \^<x^ fie bod) aud) fagen) Cic. Tusc. V, 10, 30; 
cf. mox 31 : nunc et haec loqui, quae sunt magni cujusdam et alti \1ri, et eadem quae 
vulgus, in bonis et malis numerare, concedi nuUo modo potest. 

Sensus moriendi, si aliquis esse potest (roenn eg mirflid) eing giebt), is ad exiguum tenipus 
durat; cf. ib. 1, 34, 82. Fac enim sic animum interire, ut corpus: num igitur aliquis 
dolor aut omnino post mortem sensus in corpore est? et 2, 14, 33: Dolorem opprimi 
dico patientia, si modo est aliqua patientia (roenn eS mirflid) eine giebt): sin nuUa 
est, quid exornamus philosophiam? 

Munera, quae et meum aninii aequitatem et vestram voluntatem indicent (meinerfeitg unb 

curerfeit^) Coru. Thrasyb. 4. 
Ipsos triginta dies Athenis fui (gerabe 30 3:age), cf. supra 11, 2 ipso nomine burd) htxi 

blofen 5^amen. 

^olos tres menses Asiae praefuit (nur 3 2)?onate). 

Unam excipiunt iracundiam (nur ben Sa^aorn net)men fie au§). 

Mea unius opera allein burc^ nieine |)ulfe. 

Cuncli ad eum venerunt, fie famen inSgejammt. 

Huc etiam referendum Pronomen interrogativum qmd ad continuationem enumerandi signi- 
ficandam, ubi nos ferner dicimus: Tusc. 1, 24, 56. ^uid^ illa tandem num leviora 
censes? et 25, 61. Quid? illa vis, quae tandem est, quae investigat occulta? 

4) Aliquando etiam Adverbia nostra ampliore circumlocutione exprimuntur, uti: 3^) 5»eifle 
nid^t baran. IVon dubito, quin hoc ita sit: .J)ierauf hoc facto; morauf quo facto. @r (aS \itx^ 
55tief unb oerbrannte i^n barauf legit epistolam /^c/awque combussit. SBa^rfct^cinlic^ ^o!ot id^ red)t 
gefe^en nescio an recte viderim. ©onft mirb fie bid) t?erlaffcn nisi ita facies, te deseret (cf. Cic. Tusc. 
2, 14, 33). «Sonft murbe er umtommcn ni ita esset, periret. 

Sed haec sufficieut, quanquam facilllma tantum et evidentissima elegi exempla ex iis, quae 
nuper legi, quorum copia facili negotio augeri potest ex Naegelsbachii libro, quem supra laudavi, prae- 
stantissimo. At non erat in animo, hoc loco rem ab illo diligentissime et copiosissime tractatam, accu- 
ratius retractare, sed tantum eligere aliqua ex raea copia, quibus demonstrarem et quam frequens hujus 
rei ratio sit habenda praeceptori, et quam facilis ad usum haud exigua pars ejus doctrinae, quae illo 
libro in praeceptorum potius quam in discipulorum usum sit proposita et illustrata.